Cechy osobowości Wielkiej Piątki – czym są i co oznaczają?

Współczesne badania z zakresu psychologii często wskazują na 5 podstawowych wymiarów osobowości człowieka. Pozwalają one określić indywidualne cechy charakteryzujące ludzi pod względem ich zachowań, nastawienia, motywacji oraz relacji z innymi. Cechy osobowości Wielkiej Piątki stanowią podstawę nowoczesnego podejścia w procesie rekrutacji. Umożliwiają dopasowanie kandydatów do stanowiska pracy, ułatwiają budowanie zespołu oraz kreowanie ścieżek rozwoju pracowników. 

Czym są cechy osobowości Wielkiej Piątki?

Wielka piątka (ang. Big Five) to„ model osobowości autorstwa P. Costy i R. McCrae’a. Początków teorii można doszukać się jednak znacznie wcześniej w badaniach amerykańskiego psychologa Donalda W. Fiske. Z biegiem czasu jego badania uległy rozszerzeniu za sprawą innych badaczy, którzy dążyli do uznania cech charakteru za podstawowy sposób analizy zachowań ludzi. Maksymalnie udało się wyselekcjonować ponad 4000 cech, ostatecznie lista została zredukowana do 16. Wciąż wartość ta wydawała się jednak zbyt skomplikowana, gdyż naukowcy poszukiwali narzędzia, które będzie przede wszystkim ogólne i łatwe w użyciu.

Ostateczny model Wielkiej Piątki wyróżnia pięć czynników osobowości:

• neurotyczność
• ekstrawersję
• otwartość
• ugodowość
• sumienność 

Jakie są wymiary osobowości?

Cechy osobowości Wielkiej Piątki mają na celu ustalić, kim jest dana osoba. Umożliwiają stworzenie kompleksowego obrazu osobowości na podstawie przeplatających się i nakładających na siebie indywidualnych wyróżników. 

Neurotyczność

Neurotyczność, jedna z kluczowych cech Wielkiej Piątki, odnosi się do sposobu, w jaki
jednostka reaguje emocjonalnie na różne sytuacje i wyzwania życiowe. Jest to cecha, która
charakteryzuje się głównie smutkiem, niestabilnością emocjonalną i skłonnością do
przeżywania negatywnych emocji.
Często mylona z zachowaniem antyspołecznym lub zaburzeniami psychologicznymi,
neurotyczność w rzeczywistości jest bardziej złożona i wielowymiarowa. Stanowi ona
naturalną dla danego człowieka reakcję na stres oraz zagrożenie. Osoby o wysokim
poziomie neurotyczności mogą być bardziej wrażliwe na bodźce zewnętrzne, co prowadzi do
częstszego odczuwania niepokoju, drażliwości czy lęku. Wahania nastroju, nagłe zmiany
charakteru i reakcje na pojawiające się niebezpieczeństwo są dla nich codziennością.
Głównym wyróżnikiem neurotyczności jest lęk, który odnosi się do zdolności jednostki do
radzenia sobie z ryzykiem, zarówno rzeczywistym, jak i wyobrażonym. Osoby o wysokim
stopniu neurotyczności zazwyczaj wielokrotnie analizują sytuacje, z którymi muszą się
zmierzyć, co może prowadzić do nadmiernej ostrożności lub unikania pewnych sytuacji.

Jednakże warto zaznaczyć, że neurotyczność nie jest jednoznacznie negatywna. W
pewnych sytuacjach zdolność do głębokiego przeżywania emocji i analizowania zagrożeń
może być korzystna. Na przykład, może prowadzić do większej empatii wobec innych lub do
bardziej ostrożnego podejścia w sytuacjach ryzykownych. Kluczem jest zrozumienie własnej
neurotyczności i nauczenie się zarządzania nią w sposób, który jest korzystny dla jednostki.

Aby lepiej zrozumieć czym jest neurotyczność wyobraź sobie dwie osoby, które mają prezentację w pracy (przykład neurotyczności):

1. Osoba A (niska neurotyczność) – myśli sobie: „Trochę się stresuję, ale dam radę. Nawet jak coś pójdzie nie tak, to sobie poradzę.”
2. Osoba B (wysoka neurotyczność) – przeżywa: „To będzie katastrofa, na pewno popełnię błąd. Ludzie mnie ocenią i pomyślą, że jestem niekompetentny.”

Osoba B w tej sytuacji odczuwa większy niepokój i negatywne emocje, mimo że sytuacja (prezentacja) jest taka sama dla obu osób.

Ekstrawersja

Ekstrawersja jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych wymiarów osobowości,
odnoszącym się do sposobu, w jaki jednostka interaktywuje z otoczeniem i innymi ludźmi.
Jest to cecha, która charakteryzuje się zewnętrzną orientacją, skłonnością do poszukiwania
stymulacji w środowisku zewnętrznym i preferencją dla towarzystwa innych.

Osoby ekstrawertyczne są z natury energiczne, entuzjastyczne i pełne życia. Często są
postrzegane jako osoby, które czerpią energię z interakcji z innymi, co oznacza, że im więcej
czasu spędzają w towarzystwie, tym bardziej czują się naładowane i zmotywowane.
Ekstrawertycy mają tendencję do bycia bardziej otwartymi i ekspresyjnymi w swojej
komunikacji, co sprawia, że łatwo nawiązują nowe znajomości i budują relacje.

Ekstrawersja obejmuje cechy takie jak gadatliwość, asertywność i ekspresja emocjonalna.
Osoby o wysokim poziomie ekstrawersji często znajdują się w centrum uwagi, nie tylko
dlatego, że lubią to, ale także dlatego, że mają naturalną zdolność przyciągania innych do
siebie. Dążą do poznawania nowych osób, co skutkuje posiadaniem dużej grupy znajomych
i przyjaciół.

Jednak ekstrawersja nie jest jedynie o byciu „duszą towarzystwa”. Ekstrawertycy często
odnoszą sukcesy w dziedzinach, które wymagają silnych umiejętności interpersonalnych,
takich jak sprzedaż, zarządzanie czy public relations. Mają zdolność do motywowania
innych, prowadzenia zespołów i inspirowania do działania.

Warto również zauważyć, że ekstrawersja i introwersja wzajemnie się nie wykluczające. W
rzeczywistości wiele osób znajduje się gdzieś pomiędzy tymi dwoma skrajnościami,
wykazując cechy obu typów w różnych sytuacjach. Kluczem jest zrozumienie własnych
predyspozycji i wykorzystanie ich w sposób, który jest najkorzystniejszy dla jednostki i jej
otoczenia.

Aby lepiej zrozumieć czym jest ekstrawersja wyobraź sobie dwie osoby zaproszone na dużą imprezę (przykład ekstrawersji):

1. Osoba A (ekstrawertyczna) – czuje się podekscytowana na myśl o spotkaniu nowych ludzi, rozmowach i spędzaniu czasu w głośnym, pełnym życia otoczeniu. Po imprezie czuje się naładowana energią.
2. Osoba B (introwertyczna) – przed imprezą może czuć się nieco przytłoczona myślą o dużej liczbie ludzi. Na imprezie być może spędzi czas z kilkoma bliskimi osobami w spokojniejszym kącie, a po wydarzeniu czuje się zmęczona i potrzebuje chwili odpoczynku.

Otwartość

Otwartość na doświadczenia jest jednym z kluczowych wymiarów Wielkiej Piątki, który
odnosi się do chęci jednostki do eksploracji nowych idei, koncepcji i doświadczeń. Jest to
cecha, która charakteryzuje się ciekawością, kreatywnością i otwartością na różnorodność
myśli i kultur.

Osoby o wysokim poziomie otwartości często są postrzegane jako kreatywne, innowacyjne i
gotowe do przyjęcia nowych perspektyw. Mają tendencję do bycia bardziej otwartymi na
różne formy sztuki, muzyki i literatury. Są również bardziej skłonne do refleksji nad głębokimi
i abstrakcyjnymi koncepcjami, takimi jak filozofia, religia czy moralność.

Otwartość na doświadczenia wiąże się również z chęcią do podróżowania i odkrywania
nowych kultur. Osoby otwarte często poszukują nowych doświadczeń, które wzbogacą ich
życie i poszerzą horyzonty. Mają zdolność do doceniania różnorodności i różnic kulturowych,
co sprawia, że są bardziej elastyczne i adaptują się do zmieniających się sytuacji.

Jednak otwartość nie dotyczy tylko poznawania świata zewnętrznego. Osoby o wysokim
poziomie otwartości często prowadzą introspekcję, analizując swoje uczucia, myśli i emocje.
Dzięki temu są bardziej świadome siebie i swojego miejsca w świecie.

Warto również zauważyć, że otwartość, podobnie jak inne wymiary osobowości, ma swoje
spektrum. Nie każdy, kto jest otwarty, będzie chciał skakać ze spadochronem czy
podróżować do odległych krajów. Dla niektórych otwartość może oznaczać po prostu
otwartość na nowe pomysły w miejscu pracy czy chociażby gotowość do próbowania
nowych potraw.

Aby lepiej zrozumieć czym jest otwartość wyobraź sobie dwie osoby, które mają możliwość spróbowania egzotycznej potrawy, której wcześniej nigdy nie jadły (przykład otwartości):

1. Osoba A (wysoka otwartość) – myśli sobie: „Brzmi interesująco! Nigdy tego nie próbowałem, więc dlaczego nie spróbować czegoś nowego? To może być ciekawe doświadczenie.”
2. Osoba B (niska otwartość) – reaguje: „Nie jestem pewien, co to jest, więc wolę zostać przy tym, co znam i lubię. Nie mam ochoty eksperymentować z czymś nieznanym.”

Osoba A jest bardziej skłonna do próbowania nowych rzeczy i otwarta na nowe doświadczenia, podczas gdy osoba B woli unikać nowości i trzymać się znanych schematów.

Ugodowość

Ugodowość z kolei wyróżnia się dużym zaufaniem, życzliwością oraz altruizmem.
Charakterystyczna dla tej cechy jest skłonność do zachowań prospołecznych. Jest to cecha,
która charakteryzuje się życzliwością, empatią i skłonnością do współpracy.

Osoby o wysokim poziomie ugodowości są zazwyczaj bardzo życzliwe, ciepłe i przyjazne w
swoim podejściu do innych. Mają naturalną zdolność do nawiązywania głębokich i trwałych
relacji z ludźmi wokół siebie. Często są postrzegane jako osoby, które są łatwe w obejściu,
które potrafią słuchać i okazywać wsparcie w trudnych chwilach.

Ugodowość wiąże się również z altruizmem i gotowością do pomocy innym. Osoby ugodowe
często stawiają potrzeby innych przed swoimi własnymi, co sprawia, że są cennymi
członkami społeczności. Mają zdolność do rozumienia i współczucia, co pozwala im na
budowanie silnych i trwałych relacji.

Osoby o wysokim poziomie ugodowości często mają również silne wartości moralne i
etyczne, które kierują ich decyzjami i działaniami. Dążą do bycia uczciwymi,
odpowiedzialnymi i godnymi zaufania w każdej sytuacji.

Aby lepiej zrozumieć czym jest otwartość wyobraź sobie dwie osoby pracujące w zespole nad projektem, w którym pojawia się spór o to, jak najlepiej rozwiązać problem (przykład ugodowości):

1. Osoba A (wysoka ugodowość) – mówi: „Rozumiem twoje zdanie i myślę, że możemy znaleźć kompromis. Ważne, żebyśmy wszyscy byli zadowoleni i osiągnęli nasz wspólny cel.”
2. Osoba B (niska ugodowość) – odpowiada: „Uważam, że mój pomysł jest lepszy i nie jestem skłonny ustąpić. Zrobimy to po mojemu, bo to jedyna słuszna droga.”

Osoba A stara się znaleźć rozwiązanie, które uwzględnia potrzeby innych i unika konfliktów, podczas gdy osoba B bardziej forsuje swoje zdanie i niechętnie godzi się na kompromis.

Sumienność

Ostatnią cechą należącą do Wielkiej Piątki jest sumienność. Wiąże się ona ze zdolnością do
samokontroli, szczególnie w kwestii własnych impulsów i zachowań, a także działaniami
ukierunkowanymi na cel. Sumienność odnosi się do stopnia, w jakim jednostka jest
zorganizowana, odpowiedzialna i niezawodna. Jest to cecha, która charakteryzuje się
planowaniem, systematycznością i zdolnością do samokontroli.

Osoby o wysokim poziomie sumienności są zazwyczaj bardzo zorganizowane i skrupulatne
w swoim podejściu do zadań. Mają tendencję do ustawiania sobie celów oraz dążenia do ich
osiągnięcia z determinacją i konsekwencją. Często są postrzegane jako osoby niezawodne,
które dotrzymują terminów i obietnic, a także dbają o szczegóły w swojej pracy.

Sumienność wiąże się również z silnym poczuciem obowiązku wobec innych. Osoby
sumienne często czują się odpowiedzialne za dobrostan innych i są gotowe poświęcić
własne potrzeby, aby pomóc. Mają zdolność do długoterminowego myślenia i często
podejmują decyzje oparte na tym, co będzie najlepsze w dłuższej perspektywie.

Należy mieć świadomość, że sumienność nie dotyczy tylko pracy i obowiązków. Osoby o
wysokim poziomie sumienności często dbają o swoje zdrowie, relacje i rozwój osobisty.
Dążą do ciągłego doskonalenia siebie i swojego otoczenia, co sprawia, że są cennymi
członkami społeczności.

Warto podkreślić, że nie każdy, kto jest sumienny, będzie perfekcjonistą czy nadmiernie
zorganizowanym. Dla niektórych sumienność może oznaczać po prostu dążenie do bycia
lepszym człowiekiem i dbanie o innych.

Aby lepiej zrozumieć czym jest otwartość Wyobraź sobie dwie osoby pracujące nad ważnym projektem z określonym terminem (przykład sumienności):

1. Osoba A (wysoka sumienność) – planuje cały proces z wyprzedzeniem, dzieli zadania na mniejsze kroki, skrupulatnie je wykonuje i kończy projekt przed czasem, aby móc go jeszcze sprawdzić i ewentualnie poprawić.
2. Osoba B (niska sumienność) – odkłada pracę na ostatnią chwilę, zaczyna działać dopiero, gdy zbliża się termin, pracuje w pośpiechu i może nie zdążyć ukończyć projektu na czas lub dostarcza go w niepełnej wersji.

Osoba A jest bardziej zorganizowana i odpowiedzialna, co pozwala jej na skuteczne zarządzanie czasem i zasobami, podczas gdy osoba B ma tendencję do odkładania zadań i braku struktury w działaniu.

Testy pięciu wielkich cech osobowości

Cechy osobowości Wielkiej Piątki można określić za pomocą różnych narzędzi i technik. Najbardziej rozpowszechnione są testy przybierające formę kwestionariuszy, w których występują pytania wielokrotnego wyboru. Pytania mogą dotyczyć tego, jak bardzo dana osoba zgadza lub nie zgadza się z jakimś stwierdzeniem. Przykładowo: „Podczas imprez i dużych uroczystości lubię znajdować się w centrum uwagi” albo „Stale towarzyszy mi niepokój o moją przyszłość”. 

Uzyskane odpowiedzi pozwalają umieścić respondentów na skali względem pięciu cech osobowości. Przykładem takiego narzędzia są testy psychometryczne oferowane przez Staffly, które określają, w jakim miejscu na skali neurotyczności, ekstrawersji, otwartości, ugodowości i sumienności znajduje się dana osoba. Tworzy to wszechstronny obraz osobowości, który może zostać wykorzystany w procesie rekrutacji nowych pracowników. Dzięki Staffly pracodawca może przewidzieć zachowania kandydata i na tej podstawie podjąć decyzję o zatrudnieniu. Cechy osobowości Wielkiej Piątki pozwalają odczytać między innymi reakcje pracownika na stresujące i nowe sytuacje, ustalić preferowany styl pracy, a także sposób funkcjonowania w relacjach ze współpracownikami.

Jeśli chcesz otrzymać przykładowe testy dla stanowisk, na które rekrutujesz, wypełnij poniższy formularz, a my prześlemy Ci taki test. Po wypełnieniu testu otrzymasz raport Kandydata oraz Rekrutera aby zobaczyć jaki feedback otrzymują obydwie ze stron.